psk@kurdistan.nu
PSK PSK Bulten Komkar Komjin Roja N Wean / Yayn Ariv Link Webmaster
Deng Kurdistan
 PSK
PSK Bulten
 KOMKAR
Komjin
 Roja N
 Wean/Yayn
 Ariv
 Link
Webmaster
 

Nivskar Tmr Xell semnerek li ser "Rewşa ziman kurd li komarn Soveyeta ber niha" da

Di 2011-02-26an de, bi amadekariya Komeleya Nivskarn Kurd li Swd, nivskar Tmr Xell li Kitbxaneya Kurd ya Stockholm semnerek li ser "Rewşa ziman kurd li komarn Soveyeta ber niha" da. Gelek nivskar, rewşenbr, dildarn edebiyat ziman kurd beşdar semner bn.

Rewşa ziman kurd li komarn Sovyeta ber niha

Hevaln hja! Sipas ji bo Komeleya Nivskarn Kurd li Swd, ku ev smnar organze kirye herwiha sipas ji bo Pirtkxaneya Kurd li Swd j, ku dergehn xwe bi dilgerm ber me vekir bona em di nava demeke kurt da haydar kar barn ronakbrn kurdn Sovyeta ber yn di nav 80 saln buhur da bibin. Hn hem bi xr hatine.

Ji bo min zehmet e ez di nava rasthatinek da derheqa karek da bipeyvim ku eva 80 salan zdetir e em dikin. Ez pş wneyek li ber we raxim, da ku hn bizanibin bi tevay di kar pşketina ziman kurd (zarav kurmanc) y nivsk, standardkirina w da keda me iqas e.

Ez ji ser sr da bjim ku me ew kar bi alkar di bin bask dewleta Sovyta ber, bi resm, bi profsyonal kirye. Ango, me 80 salan, roj 8 sehet ser helkirin, zelalkirin, azurkirin, pşxistina ziman xwe ne ten ziman xwe kar kirye, l herwiha and edebyeta xwe pş xistye. Ango, ew kar me y yekemn bye. ev kar kesn ku li nvrsttn Rewan, Moskvay xwendibn kurmancke baş zanibn kirine. Haya we gelekan ji deng radyoya me sitirann w, qmet rojnameya kurd ya here jyandirj Rya teze ku ji sala 1930 heta niha ap dibe, pirtkn kurd yn folklor berhemn edeb heye.

Ber avabna Yektya Sovyt, ango sala 1917an, kurd di van komaran da diman: li Azirbcan, Turkmnistan, Ermenistan Gurcistan. Ji vana yn her pir li Azirbcan diman jimara wan digihşte weke 30 hezar. Kurdn Azirbcan ji sedsaln navn li wir dimnin. Pişt wan bi jimara xwe va kurdn Turkmnistan pir bn, weke 5 hezar ku di sedsala 16an di dema Şah Abbas da ew ji bo parastina hiddn welt ji Kurdistana ran mihacir Xorasan kiribn, ji wir j ew mihacir v welat bne. Wan deman, ango ber şer cihan y yekemn, jimara kurdn Ermenistan Gurcistan ne pir b. Weke hezar kurdn ji eşra Rojkyan (Şerefxan Btls j ji w eşr ye) ku ez j ji w malbet me, di dema şer di navbera Rsyay Tirky da (di saln 1827-28an da) ji Btls mihacir mpratorya Rsyay bbn. Jimara kurdn Gurcistan ku li ser hiddn Tirky diman, belk ji hezar kes j derbaztir ne dib. Ew j ew kurd bn ku dema pişt hilweşna mpratorya Osmany hiddn Tirky hatine kişandin, ew v ber man, ango neketine nava snorn Tirky.

Pişt destpka şer cihan y yekemn, sala 1915an li Tirky Kurdistana Bakur dest bi qirkirina ermenyan b. ji ber ku ew gelkuj ne ten dij ermenyan, l herwiha dij hem kesn ne musulman b, zd j ketine ber dev şr Tirky ku heta niha j kurdn me j ra Roma reş dibjin. bi hezaran kurdn zd, herwiha bi sedan kurdn musulman j ku dij desthilatdarya Tirky bn, ji ber tirsa xezabn xwe li riya rev, mihaciry, şaristany girtin, ber xwe dane Ermenistana niha. Di nav salan da gelek kurdn ku mihacir Ermenistan bbn, ji bo peydakirina kar ber xwe dane paytext Gurcistan - Tblsy li wir j dyasporeke kurdan b.

Ango, d ser axa Sovyeta ber ewqas kurd hebn ku dihatine hesibandin yek ji gelek miletn welt. Jimara kurdan wan salan bi tevay digihşte weke 60 hezar. Serokatya Sovyet fikir ku gerek pirsa van miletan ya di hla pşketina ziman, and edebyeta wan da b helkirin biryar-dkrteke wisa derxist ku him gor syaseta dewlet b, him j al pşketina wan miletn bi jimara xwe va hindik dikir. ji ber ku nsyator bingehdar w serek dewleta Sovyt Lnn b, nav w biryar-dkrt dann Poltka Lnny ya milety. Ango poltka welatek yekgirt, ya Yektya Sovyt b ku 12 komar diketine nav. Di bingeha w da dihate gotin ku efrandin-berhemn geln Sovyet gerek bi forma (cr) xwe milet bin, l bi naveroka xwe sosyalst bin.

Ev biryar, wek dibjin, him ziyaret b, him j tucaret b. Sovyet dixwest li cihan bide xuyakirin, ku li cihan bi mlyonan kurd hene, l ten end deh hezar kurdn welat Sovyet mafn xwe sitendine. Kurdan j ev yek bi kar an bona pşketina and edebyeta xwe.

Kurd j yek ji wan miletan bn, lema j biryar kirin li wan komaran, li ku kurd hene, merkezn hilanna nexwendty, perwerdey saz bikin, her tişt bikin bona ew milet di hem warn ronahdary da bi pş bikevin. Ji ber ku piranya kurdan li Azirbcan Turkmnistan diman, guhdarya mezin danne ser wan. Li Azirbcan sala 1923an heta avtonomyeke kurdan j saz kirin ku dihate binavkirin Kurdistana Sor, bi paytext Lan va. L di van komarn Sovyet da ev kar rind ne meşya. end sebebn v yek hebn:

1. Kurdn van komaran end sedsalan ji welat xwe qut bbn tra xwe asmle bbn. Di v kar da aziryan turkmenan j alkarya wan kirin. 2. Pşketina kurdan ne bi dil desthilatdarn wan komaran b. Ne dr e ku destn dewletn ku Kurdistan di nav xwe da pere kirine, di nav w kar da heb. 3. Kurdn wira musulman bn ji bo gelekan femdarya dn ser femadarya milet welt ra b.

Ev kar li Gurcistan j wek ku pwst b nemeşya, ji ber ku 95 % kurdn wira li paytext, ne ser hev (kompakt) diman, ya sereke j - gundn kurdan tunebn ku bingeha xweparastin, nehelandin ya sereke ye.

Di hla pşdabirina and, edebyet, drok, ziman kurd da Ermenistan b merkeza hem pşketinan ne ten bona kurdn Sovyeta ber, l hela ji bo kurdn hem cihan j. end sebebn w pşketin hebn:

1. Ermenstan ermen bi dostan xrxaz piştgirya me dikirin. a) ji ber ku wana bi evn ev zdyn me ne, di gelkujy da me piştgirya hev kir, ew j zirareke mezin ketin ziyaneke mezin kişandin, b) ermenyan zanib ku pşketina me ne bi dil dewletek ye ku kurd ermen w dijmina xwe dibnin. Ji ber ku kadroyn kurd tunebn, di destpk da ronakbrn ermenyan yn kurd xweş zanibn bi xwe kar pşketina ziman anda me kirin, heta rdaktorya rojnameya Rya teze j.

2. Kurdn Ermenistan n ji Kurdistan mihacir bbn kurdyeke xweş zanibn. Zanebnn kurdn me ji zanebnn kurdn hermn Kurdistana Bakur yn mayn herwiha ji kurdn mpratorya Osmany j zdetir b, ji ber ku piranya kurdn me ji der dorn Qers, Surmely hermn din bn ku ber j di bin desthilatdrya rsan da bn. Heta ji wan kurdn zd j zde b ku ji Wan mihacir bbn.

3. Dn me ermenyan ne eyn dn b di fikira wan da j tuneb me asmle bikin.

4. Perwerdeya li Ermenistan ji ya Azirbcan Turkmnistan xurttir b. Kurdn me ermen ji gelek ermenyan tir zanibn, ji ber ku piranya wan wext dine dibistanan, xnji kurd zimanek din nizanibn yekser ermenkya (an j risya) edeb, ya standardkir hn dibn.

5. Weke 30 gundn me yn xur kurd hebn di end gundn ermenyan da j di her yek da heta 100 maln kurdan hebn.

Niha em bne ser pirsa ka me ew kar awa destp kir heta niha em gihştine i qonax: bi texmna min me di hla andeya kurd da şoreşek kirye, di hla perwerdeya bi ziman kurd da rapernek kirye.

Ew kar li ck xal, vike-vala hate kirin. Haya me ne ji efrandinn Ahmed Xan, Ely Herr, ne j ji rojnameya kurd ya pşin - Kurdistan heb. Ew kmanyek b. Bedirxanyan j karn xwe wek me dest p kirin. Nehayadarbna wan ji kar me astengn ku Yektya Sovyet kiribn, firsend ne dan ku di destpka apkirina kovarn Hawar, Roja Nu, Ronahy da tecrbeya me ya di hla pşketina ziman kurd da bi kar bnin, sd j bigirin.

Sala 1921 dost xrxazek kurdan Hakob Xazaryan ermen ku di drok da bi nav Lazo eyan e (kurdn me j ra herwiha Apo j digotin) elfebaya kurd ya bi tpn ermen kir pirtka perwerdey ya bi sernivsara Şems ap kir. L ev elfabay di nav kurdan da c negirt, ji ber ku herfn ermen tra sewtn (dengn) kurd ne dikirin.

Sala 1928an bi biryardayna dewleta Sovyt xemxurya hukumeta Ermenistan Ereb Şemo sahak Maroglov aşr elfebaya kurd-latn kirin pişt salek wana bi wan herfan pirtka kurd ya bi tpn latn ya pşin li cihan bi sernivsara Xu-xu hnbna xundina nivsara kurmanc ap kirin. (Min ew pirtk ji pirtkxaneya bav xwe diyar Pirtkxaneya Kurd ya nsttta Pars kir). Bi v pirtk ez dixwezim w fikira şaş ji hol rakim ku elfabaya kurd ya latn ji aly Bedirxanyan va hatye sazkirin. Wan salan eger kurdek hebye ku ev rast qebl kirye, kar me şkirandye qmet day, ew j Celadet Bedirxan e. Ew bi xwe di hejmara Hawar ya 8an da bi naznav Herekol Azzan nivsek ap kirye ku di w da t gotin:

"Rjnameke kurdmanc, bi herfn n, bi kurdmancyeke xwer, li Rewan, di şiklek speh eleng de derdikeve.

V paşy end hejmarn w gehiştine dest me. avn me p biruhn bn, dil me şa geş b.

Kurdmancn Rewan ji rjnam pve end kitb j derxistine. Me s-ar rj mijlahya xwe bi wan kirin.

Ji nav rpeln wan n taze ter bihna kullkn iyay Elegoz, bay zozann Serhedan dihatin. Di nav resmn wan de şal--şapik kurdmanc, xencer piştxencera kal kalikn me dihatin dtin.

Rya Teze wek nav xwe taze ye, n ye, nbar e. L ji Hawar kevintir, bi emr j mezintir e. Hejmara w a paşin ku gehiştiye dest me a pnc nehan e. Li gora ku Rya-Teze rjnameke dehrjk ye, ber salk hin dest bi derketin kiriye".

Hejmara rojnameya Rya teze ya pşin sala 1930 bi w elfabay derket ku heta ro j ap dibe b bingeheke kirina zman kurd y edeb destpka gulvedana edebyeta kurd li Ermenistan komarn Sovyta ber gişk, herwiha ziman rojnamey li welat me bona kurdan wek ziman nivsk y resm hatib qeblkirin, bb ziman standard.

Sala 1931 li Rewan (Yrvan) Xwendegeha Pişkavkaz ya kurd ya dersdarhazirkirin hate vekirin bona amadekirina mamostayn ziman edebyeta kurd. Li wir kurdn ji hem komarn Yektya Sovyta ber dixwendin piranya wan di paşdem da di c warn xwe da bne mamostayn ziman edebyeta kurd.

Ew elfaba herwiha b bingeh xuliqn pşketina edebyeta kurd j; şayr nivskarn me berhemn xwe bi w elfabay ap kirin. Ji sala 1932an heta sala 1936an end antolojyn berhemn efrandarn kurd, herwiha folklora kurd, di nav wan da Folklora Kurmanca ya sala 1936an, bi 650 rpelan va ku sertaca edebyeta me kubarya hem kurdan e, ap bn. Wan salan edebyeta kurd ya werger j gavn pşin kir bi pş ket ev yek edebyeta me xurttir kir.

L heyf ku sala 1937an rjma Staln bi bahaneyn cuda-cuda her tişt ji hol rakir, qedexe kir ku miletn kmjimar bi ziman xwe bixnin binivsin. Yek ji wan bahaneyan ew b ku xwedgirav zimann miletn kmjimar di nav end salan da nebn zimann edebyet. apkirina pirtkan rojnameya Rya teze hate qedexekirin. Hela di ser da j gelek ronakbrn me avtine hebis, di nav wan da Ereb Şemo, Cerdoy Gnco, Ahmed Mraz, Hecy Cind yn din, giva pwendyn wan bi miletn wan yn dervay Sovyt ra heye. Hilbet ne dr e ku destn ji der va, xrnexwazn gel kurd di v kar da rola xwe lstin.

Heta nveka saln 50 di hem waran da bal me valahyek b. Ten end antolojyn berhemn nivskarn me bi nvferm ap bn. Pişt mirina Staln (sala 1953an) hate biryarkirin ku piştgirya geln kmjimar bikin bona ew ziman, and edebyeta xwe pşda bibin. ji ber ku di w kar da cribandina me d heb, kadro hebn, ew kar di demeke kurt da bi ser ket. Dewlet siparte Hecy Cind ku elfabaya kurd ser hm tpn kirl bike. Bi w elfabay carek din dest bi weşana rojnameya Rya teze, pirtkn ziman edebyeta kurd bona dibistanan, bi dehan pirtkn edeb zargotin (folklor) bn. W sal radyoya kurd j dest bi kar xwe kir. Ji bo pşketina v kar biryar hate qeblkirin ku li Akadmyayn Ermenistan, Rsyay (li Moskvay Lnngrad, niha Sankt-Ptrsbrg) di nstttn Rojhilatzany da beşn kurdzany vekin, li end nvrsttn welt dest bi amadekirina kadroyn kurdzan (zimanzan, edebyetzan, drokzan, edebyetzan, tnograf) bikin. Ulm kurdzany ewqas pşda ku hewcedarya apkirina ferhengn kurd pşda hat. Pey hev Ferhengn Kurd-Rs ya Qanat Kurdo, Kurd-Rs ya erkez Bakayv, Rs-Kurd ya van Farzov ap bn.

Li vir ez dixwezim fikirek bjim, belk li we ecb b: elfabaya kurd ya bi tpn kirl ji bo kurdn me ji ya latn baştir b, ji ber ku: a) di w da hem sewtn (dengn) kurd hebn b) ji bo zarokn kurd ku n destbi xwendina dibistan dikirin, zehmet b fr herfn ermen bibin (di gundan da hem dibistan bi ermen bn), ji ber ku herfn wan yn taybet hene, herwiha di dibistanan da rs j derbaz dibn eger kurd j bi tpn latn bya, dib s elfaba.

Şorişa bi serokatya Barzany Mezin nav deng kurdan li din xist. Sovyt texmn kir ku li Rohilata Nzk quweteke xurt heye hewce dt kar pşketina ziman, droka kurdan li welat xwe xurttir bike. Rojnameya Rya teze kir organa Komtya Navbend ya Parta Komnsty ya Ermenistan, hukumet dewlet, ango rojnameya me b yek ji ar rojnameyn komar yn sereke. Sovyet hewil da ji cihan ra bje ku di dinyay da bi dehan mlyonan kurd hene, ten li Sovyet heqn wan hatine keflkirin (garantkirin). Bi w yek va dixwest kurdan bikira smpatzan piştgirn xwe. Ew yek dihate hesab hem kurdan j lema Sovyet zde guh dida ser me. Me ev firsend bi kar an daxaza heqn zde ji Sovyeta ber kir. Li vir dixwezim nimneyek bnim: Xell aan ku 24 salan serok radyoya kurd ya Rewan b, di nveka saln 60 nameyek ji serokatya radyoya Moskvay ra nivs, da Mustefa Barzany Mezin, ku ew bigihne ber dest serok dewleta Sovyet Nkta Xrşov. (radyoya kurd ya Rewan di esil xwe da radyoya Yektya Sovyet b, ne ten ya Ermenistan b) ku dirjaya wext radyoya kurd gerek ne gor jimara binecyn w be heq kurdan gerek ji heq hem miletn Sovyt yn kmjimar zdetir be, ji ber ku hema bje ew hem milet xwed dewlet in, dewletn wan an li ser axa Yektya Sovyt, an j dervay welt heye. Ji bo nimne, heq ermenyn kranay, an j almann Qazaxistan gerek ne wek y kurdan be, y kurdan gerek zde be. Ev fikir maql hate dtin wext radyoya kurd hate zdekirin, ji nv sehet gihşte 90 deqey her ro. Ji bo nimne, li Ermenistan azir bi jimara xwe va 8 caran ji kurdan zdetir bn, l dirjaya wext radyoya wan 40 deqe b.

Me bi kar xwe va piştgirya wan hem kurdan j dikir ku di komarn din da diman firsenda wan ya pşdabirina ziman, edebyet anda kurd tuneb. Ji bo nimn, me pirtkn dersan ji wan ra dişand, gelek kes aboney Rya teze bn, me berhemn hinekan ji wana bal xwe ap dikirin, wana radyoya me guhdar dikirin, ango guh me li ser hev b.

Me bi kar xwe va tirs kirib dil dijmin. Welatn ku Kurdistan di nav xwe da parevekirine, guh xwe bel dikirin avn xwe zoq dikirin, bona nehlin kurd ji aroveya tixbn wan der j, li welatek mayn, heq xwe bistnin - ziman, and edebyata xwe pşda bibin. Ji ber w j karn radyoya me, rojnameya "Riya teze", beşn kurdzany bbne kelemn avn dijminan neyaran, xwesma yn tirkan. pşketina me ji xwe ra tehlke didtin. Dewleta Tirky gelek caran bi ryn dplomatk hewl daye ku ev ocaxn kurdan ber gişk radyoya me rojnameya me bne berbendkirin, ji hol rabin. Ji bo nimn, xebatkar dplomaty y Sovyetistan li Yrvan Neymark di nameya xwe ya ji bo wezareta karn der va ya Yektya Sovyet ra şand da (05.04.1935) ev xet j nivsne:
"Mercyn xwed qerar yn Ermenstan bi himet serokatya rojnama "Riya Teze" dikin. Rojname wisa miqate bi tahaml e, mirov dikare mihakeme bike ku konsln tirkan yn v der, nikaribn tu qulpan j ra bibnin. Wek t zann, hem hejmarn w ji teref tercmann tirkan gelek bi himet tn tercme kirin" (kovara ira, gotara Ahmed Ferd, hejmar 12, sal 1998, rpel 11). Di rpela 12an ya w kovar da t gotin, ku Neymark nameyeke xwe ya mayn da (09.05.1935), ku ji serok qism 1 y wezareta karn der va y Sovyetistan ra şandye, awa nivsye: "Li gor agahdaryn di dest min da, demek ber Aral Yilmaz [] di derheq pirsa kurd da raporek bi diz hazir kirine. Li gor nformasyonn di dest me da, muhtewa v rapor ev e: li rvan rojnama "Riya Teze" hebna xwe berdewam dike. Hebna w li ser tixb Tirky ji bo me tehdt e şareta dijminaty ye". ([]Aral Yilmaz karbidestn dplomatk yn Tirky bn. Aral konsl Lnnakan (ro - Gumr) b, ku bajar Ermenstan y dudan e).

Ev hem kar heta hilweşna Yektya Sovyt, heta saln 90 yn sedsala 20 kişand. Pişt rxandina dewleta ku xwed xudan me b, wek dibjin pişta xwe da me . d em ne di bin bask dewleteke xurt da bn. Em niha tam nikarin bjin ku rojnameya Rya teze, radyoya kurd, beşn kurdzany kar dikin, em dikarin bjin ku ew nehatine girtin. Hilweşna Sovyt zirareke mezin ghande andeya me. Xn ji dewleta Sovyt, xwedy milet me ronakbrn me bn j. Wana j dt ku d kar wan wek ber w nemeşe, her yek xwe li ryek girt. Di ser da j end kurdn zd, end hevaln ji Kurdistana Bakur, end kurdn ji Azirbcan ku ber tu eleqeyn wan hemyan bi ronakbry pşketina and edebyeta me tuneb, ser xwe bilind kirin, rş birine ser ronakbrn rast ku ew dewsa wan bibine xwedy milet. Komika zdyan bi serokatya end kesn nvxwend ketine meydan propaganda Em ne kurd in, em zd ne li her deran kirin ji xwe ra gelek piştgir peyda kirin. Dewleta Ermenistan j r ber wan vekir, heta di radyoya dewlet da nv sehet wext da radyoya zdyan, ango bi ziman zdik, rojnameya ermenk bi nav Deng zdyan ap dikin, pirtkn zdik yn dersan amade kirine h.w.d. Gor statstka dewleta Ermenistan ya resm ya sala 1991 jimara kurdn Ermenistan ji 56 hezaran dakete 4 hezaran. Ango, 52 hezar kurd di nav rojek da bn zd, ango ne kurd. Tişt ecb ew b ku w sal ji 4 hezar kurdn Ermenistan 5 hezar bne aboneyn rojnameya Rya teze. Min derheqa v yek da nformasyonek ji Kitba rkoran ya Guinness ra şand, wek byareke nedt. Kurdn heval j ketine nava milet me gotin: Hn wedel li vir dijn, welat we Kurdistan e, me di bin erd da Kurdistan kirye, maye ser erd bikin. Vana j ji xwe ra gelek piştgir peyda kirin. Komika Yekbn ku bi serokatya hinek kurdn Azirbcan (piran ji warn Kurdistana Sor ya ber) hatib sazkirin, kete nav milet, propaganda kir ku Em gerek axa xwe li xwe vegernin. Riya vegerandin j ew yek didtin ku hem kurdn Sovyeta ber herine ser axa Kurdistana Sor ya ber (ku di navbera Ermenistan Qerebaxa iya da ne), şer aziryan bikin. Ango milet bibine di navbera du dewletan da (Ermenistan Azirbcan) ku ew bi xwe j şer hev dikirin. Ev hem li ser riya pşketina me bne berbend hasgeh.

Di v hal ro da em xwedy xwe Kurdistana azad dibnin. Em hvdar in ku ew di hewara me da b, w deng me bibih piştgirya me bike, da ku em bikaribin wek ber xurttir j kar pşdabirina ziman, and edebyeta xwe berdewam bikin.

Xwesma rojnameya Rya teze hewc alkary ye. Hinek kes dikarin bifikirin ku gelek rojname tne girtin, bira Rya teze j b girtin. L bi berdewamkirina weşann w em bikaribin ji cihan ra bjin ku kurd dikarin 80 salan zde j rojnameyeke xur kurd derxin.

Wek me got, yek ji sebebn pşketina me piştgirya dewleta Sovyt b. Kontrola dewlet ya ronakbrn me j al me kir ku em kar xwe bi rspt bi ser xin. Ji bo nimn, li welat me her kes bi hsan nikarib bibya helbestvan an j nivskar. Y ku bixwesta pirtkeke xwe ap bikira, gerek berhemn xwe bida komsyona Komeleya nivskarn kurd ya li rex Yektya Nivskarn Ermenistan. Ew komsyon berhemn w dixwend biryara apkirin an j apnekirin dida. Bal me hinek kes hebn bi ewalan helbest, serphat, roman h.w.d. nivsn, l nebne nivskar, ji ber ku pirtkn wan nehatine apkirin. Hilbijartina kadroyn ku gerek di ocaxn kurd yn kltr da kar bikirana j bi v away dihate kirin. Ango, meriv ne komptns, dr kar barn ronakbry nikarib bikete govenda kltra me.

Dawy dixwezim end gotin j derheqa kurdn Qazaxistan Qirgizistan da ji we ra bjim. Di van welatan da weke 50 hezar kurd hene. Piranya wana ew kurd in ku ber li Gurcistan Azirbcan, ser snor Tirky diman Staln sala 1937an ew sirgn wira kiribn. Beşek ji wan kurdan j kurdn musulman yn Ermenistan Azirbcan ne, ku pişt hilweşna Sovyet şer aziryan ermenyan cguhast wira bne. Tiştek weke paradoks ye ku niha ji hem komaran tir li vir and edebyeta kurd bi pş dikeve. Li vir bi serokatya akadmk kurd y pşin li cihan Nadir Kerem Nadrov prorktor nvrstta Almaat, profsor Kinyaz brahm Mrzoev Yektya kurdn Qazaxistan hatye sazkirin, kovareke kurd ap dibe, di gundn kurdan da gundn ku kurd l dijn, dersn ziman edebyeta kurd tne derbazkirin, konfrans civnn ser pirsn kurd tne teşklkirin, berhemn şayr nivskarn kurd tne apkirin h.w.d.

Pşketina me w diha pir bya eger hinek kmas, asteng, xrnexwaz, heta dijminay di kar me da tunebna. Kmas ev bn:

1. Kadroyn kurd yn pşin ew kes bn ku pişt gelkujya ermenyan ya sala 1915an hatibne Ermenistan ji ber ku tu kes wan tuneb, di swxanan da mezin bn, wek Hecy Cind, Emn Evdal, Cerdoy Gnco yn din. Kesn bi salan ne di gundn kurdan da mezinby, dr erf edetn kurd di nav end salan da kurd hema bje ji br kiribn, bi ermenk difikirn, akil kubira kurmancy di mejy wan da reh nedab. Rast e, wana paşdem da kurdya xwe xurt kir, l kurd zanbn kurd hnbn ne wek hev in.

2. Hem pwendyn bi kurdn Kurdistan welatn dervay Sovyt ra qedexe bn. Ryn ku em xwe bigihnine ronakbrn kurd yn dervay Sovyet, girt bn. Firsenda ku em bi radyoya xwe, di rojnameya xwe da derheqa Kurdistan kurdn welt da bipeyvin, tuneb. Ji me ra bi resm dihate gotin ku rojnameya Rya teze ne ya kurdan e, ew rojnameyeke Sovyt ye bi ziman kurd.

3. Li welat me rbenda hesin (perdeya hesin) heb hinek ronakbrn me yn evtirsyay ziravqetyay j li ser w rbenda hesin rbenda ji polay kiribn.

4. Welatparzya hinek ronakbrn me snorkir b. Hinekan welatparz di snorn Ermenstan da didtin. Ango, kar ji bo end hezar kurdan dikirin zde ne difikirn, ku ev kar gerek bigihje tevaya milet kurd ew gerek j feyd bibne. Şans me ne baş b, ku gelek salan berpirsyarya weşandina pirtkn kurd yn edeb di dest du kesn wisan da b, ku him ji edebyet dr bn, him j zde ne welatparz bn. Ji ber w j hinek berhemn giring ap ne bn. Wek: kurdzana bi nav deng Margarta Rdnkoy Mem Zna Ahmed Xan kirib bi herfn kirl şandib bona bal me ap bibe, l ap ne b. Romana kurd ya pşin Şivan kurmanca carek di sala 1935an da bi latn ap bb pişt w bi kurmancya kirl ap ne b. Gelek berhemn du helbestvann me yn here bi nav deng Frk siv Şikoy Hesen di saxya wan da ap ne bn.

5. Kmanya here mezin ew b ku di serokatya dewleta Sovyt da end kes hebn ku derheqa rewşa ziman anda kurdn Sovyt da nformasyon didane serokatya dewleta Sovyt. Ew kes j xelqn şerq bn, ango azir, teter miletn din bn ku ne dost xrxazn me bn.

www.niviskar.se

 
   
Deng Kurdistan 2011