Nivîskar Wezr Eşo
 

WEZR ME J D 70 SALY E

Esker BOYK

Hey gid dinya .Wezr me j d 70 salye... Sal usan z derbaz dibin, t bj difirin. Rind t bra min, wek duh b, dema cara ewlin min Wezr dt... Havna sala 1959 a b. Min mekteba gund Elegez ya navend xilaz dikir. Me ntyam qedandin didan. Xnc mamostay me usa j gerek d yan s mamostayn din ji mektebn gundn cnar nnern nehy her ntyamek da hazir bna.

ntyam ji drok b... Xortek bedew, bilind berbiav, ku meriv heyr-hijmekar b l, seke-sifet, cil-rihala mze kira li nav mamosta da rniştib... Min rind cawa xwe da. Ew ez proz kirim, bi hizkirin dest xwe pişta min xist got: Xweşb. Cawa te min xweş hat .

W roj ez p hisyam ku ew berpirsyar mekteba gund Pampa Kurda Wezr Eşo ye, ew muxdar salek ye w xwendina bilind li Yrvan tam kirye, vegeryaye berpirsyary mekteba gund xwe dike.

Despka saln şst dema min li bajare Yrvan dixwend, ew d li Yrevan, di nav rewşembirn Kurd da navek naskir b. Ji min ra usa li hev hat, ku hema saln xwendin yn ewlin da bikevime li nav we civak,.Em bne dost heval, kjan heta ro j berdewame...

Wezr Eşo sala 1934 a, 1 meha mijdar li paytext Gurcistan: bajar Tilbs da hatye din. Pşyn nivskar destpka saln 80 sedsala 19 an ji ber zulm zora dewleta Osmany olperestn lye cahile, fanatk ji Eleşgir ( Eyntap ji nava wan ra digotn) ji la xwe ya Spka diqetin bi dijwer direvne nava Dgor li qeza Qers, ku w zeman d di bin bandora desthiletdarya mpratorya Rsyay da b. la wan, Spkn zd ji xwera li w cy n 16 gundan ava dikin. Mala kalk Wezr gund Şriky da c dibin. Ew li w l da malbeteke bi nav- denge kivş bBer şer cihan y ewlin kalk w Ht Beg Reşd axa wek gilavy (serok) w l t hilbijartin. L ev yek dirj nakşne. Sala 1917 an li Rsyay da şurişa Oktyabir ser dikeve. Leskern Rsa Pişkavkaz dihlin, diin...Leşker Osmany alayn Hemdyan dadikutine w herem. Qewatn Ermenya nikarin pşya w lya zalm bigrn...la Spkan ji aly Osmanya da zyneka mezin dikşne...Yn tn qirkirin, yn ancax ji em Erez derbaz dibin, diin, dighjne nava Elagez kurdn zd. W dem 12 gundn zdiya yn şn li pala yay Elegez hebn. Malbeta kalk nivskar gund Pamp da c dibin...L Roma reş tn, bi şr xezev digihjin wan gundan j, zd dikevin dev şr neheqy. Mra, zarok, kal pran dikujin, gunda talan dikin, geleka hsr digrin, tev taln dajone kraya Tirky. Malbeta wan mecbr, direvin bajar Tilbs. W dem Tilbs da j feqr nangiran b: tije sw evdn bxwey. Kalk w teyax nake, dimire. Bav: Eşo tev nefer malbet, yn din, ku karibin ebra xwe bikin, karen reş dikin.

Wura j qeyd Sovyt t demezirandina. Bajr da mektebn karkiran yn hildana nexwedty vedibin. Eşo j wan mekteba da bi piştgirya Kamil Beg Bedirxan (W dem ew law mala Bedirxanyan li bajar Tilbs b, karek kurdewar dimeşand) dixwne, xwe pş dixe, dibe şagirtek BedirxwenDizewice. Hal wan xweş dibe. Sala ku Wer t din (1934 a) vedigerin nava qewmn xwe: Ermenistan gund Pampa KurdanBav w ewil wak berpirsyar kilba gund, paş sal dirj wak serok sovta gund dixebite

Vira cye ku meriv ji br bne Malbeta Eşoy Ht Beg Kara preka w. Ew ji wan km malbeta n Kurdn w herem bn ku saya perwerde, xemxurya baş zarokn xwe tev dane ber xwendin, tev j ji bo gel xwe bn kadrn krhat. Xnc Wezr xşka w : Lsk biray w Şral j xwendina bilind xilas kirin, Lsk mektebeke bajar Yrevan da mamosta ziman rs b, Sral j b bijşkek Ermenstany bi nav debg. Du xşk w bn xşk doxtiry, birayn din j bi xwendia navn bn xwey pşn krhat

Hjaye remety Şral ji br bnim. Me demek da duxwend xwendevann kurde Yrvan me teva hev nas dikir em hevva girday bnW dem li Yrvan Komela xwendevan Kurd heb. Şral endemek komel y welatparz aktv b. Ew xwendina xwe da j pir serket bJi pey qedandina zanngeh ra ew nexweşxana bajar Siptak da derbaz ser xebat b. Demeke kin da nav w temamya Ermenistan hidhn w der bela b.. Ji her cya nexweş tanne cem w

Erdheja Ermenstan ya sala1988 an, ku bi Erdheja Siptak hate navkirin dinya hejand Erdhej b sebeb mirina devedev 25 hezar evdaDoktor Şraly şo, ku li ber text emelet mirin ra ketib şr ku nexweş xwe xilazke, di bin kelef nexweşxan da maKeka w: Leyla 16 salye bedew j bin kelef dibistan da hate kuştinRaste w erdhej tl emr bi sedan evdn Kurda j qetandL Sral b keserek kete dil temamya w lW derba giran pir hukum ser biray wy nivskar kir

Zarotya Wezr w gund Kurday bedew da derbaz byePamp (niha Span) li nav w nav da gundk her şn bi bihar havn xwe yn li nav kullkada xemil, ker, sr, berx , berodan, bindark, zer-domamn evreş, payzn bi dewet dlan, zivistann berf boran, odn germe tije rok kaln zemanaPamp j xizna zargotinKilaman girt heta ra, laqirdyan girt heta qerfa, dueayan girt heta nifir, nav-nik ten wan j ne wak y gundn dor ne heftqet heft fikirinDema Wezr me dinivse, yan li nava civakek da diaxive kolorta axaftina Pampya dikeve bra minXeysetek kurmancy, lrky, sivik, zimanek xweş tije tem şrnay, ruhsivik, axaftineke maqlt, zaroka ra zaroke, mezina ra mezin Tim li nav şn şaya, mesrefa da, mkrafon yan kasa eşq dst da, ber dil evda da hatye, ku derd wan sivikke, yan destannara şabna xwe gotye, xelq proz kirye. Axaftina w j ne mna ya xelq ye, dirje Rewşembrek usane ku, bi xdana xwe keda xwe qazanc kirye, hela dewsa hinek rewşembirn me, nr wan j kişandye li bin sy da maye.

Xwendina ewlin Wezr dibistana gund ya hevtsale da distne, paş bajar Tilbs da mekteba navn xilaz dike. Sala 1953 an beşa drok ya Zanngeha Yrvan t qeblbn ji pey bi aix qedandina w ra die gund xwe, dibe berpirsyar dibistana gund.

Sala 1961 ew ntyam Asprantray dide dice Lnngirad ku li ser droka gel xwe bixebite tza doktory bistneEw li wur kurdzan-rojhilatzann bi nav deng ra dibe nas, li nav droka gel xwe da kr dibe. Sala 1963 a vedigere Yrvan. Sala 1964 a w kivş dikin wek rdaktor sereke y syas di tlvzyon- radyo weşenn din li Ermrnistan. Saln 1983-1994 an kar rdaktorye wergervany di beşa weşann Kurd ya Radyoya Yrvan da dike. Sala 1994 an ji sedemn syas Wezr Wşo penaber Blgyay dibe niha j kar barn xwey rewşembry, zanyary, nivskary, welatparzy li bajar Birsl didomne.

***


Despka saln 60 , sedsala bor, Wezr Eşo j tev Şikoy Hesen, Mkayl Reşt, Frk siv, Simoye Şemo, Sihd bo, Emerk Serdar gelekn din ronayke geş an nava rojnemevan edebyeta Kurdn welat Sovt Ermenistan da ew bne stnn karkir rvabir ji bo ocaxn medenyeta Kurdan, yn n va vekir. Saln weşena xweye ewlin heta sala 1994 a awa axaftinn radyoya Kurd ya rojane, usan j peln rojnema RYA TEZE bi nivsarn Wezr Eşo xemilne

 
Qaba pirtka "Dengbj kal bb" ya Wezr Eo  

Wezr Eşo di nav xwendevana da awa nivskarek bi şuret hizkir eyane. Pirtkn w yn kurterokan: Mizgn (1976), Dengbj kal bb (1983), Pamp-Span (1986) gelek efrandin wye din, ku rojmeme kovaran usan j cild berevoka Bahar ya nivskarn Kurde hersale da hatine weşandin, l nebne berevok ji aly xwendevana da hatine hizkirin. Tma efrandin nivskar emr meriv kurde, Pampa wye delal, dijweryn drok, jyana ro, hizkirin, penaber xerb, hisreta Welat kal-bavan, pismamt xrxwezya gelan Şirovekirna w şrin xweşe, bi gily pşyan, laqirdyan, reng rewşn hewaskar xemilandye

Nivskar hizkir karek mezin aly wergera bedewety da kirye. Xebata salaye dirj di war werger da zanebnn bqisr ya zimann Rs Ermen mecal dan ku efraninn bedewety usan wergerne kurmanc, wek ew ji bingeh danexin. Sala 1982 berevoka w ya wergeran ji nivskarn Ermen Xebera Dosta hate weşendin. Bi wergera w radyoşanoyn Hisret, Nahapt yn li ser hm romann nivskar Ermenyay Hraya Koar nivs, Mem Gul ya nivskar Kurd Nado Maxmdov saln başqe-başqe bi ziman Kurd Radyoya Yrvan da hatine dayn. Wezr Eşo usa j yek ji werger berevokn efrandinn nivskarn Ermenya yn mezin H. Tmanyan A.sahakyan e.

Li ber dil min da xebateke w ya giranbha Xaatr Abovyan lkoln w KURD ZD ye, ku sala 1986 li Yrvan hate weşandin. Xaatr Abovyan, dost xrxwez gel Kurd hmdar Edebyeta Ermenya ya n ye. Ew saln 40 sedsala nonzdan ye li nav ln Kurdan ev herd gotarn giranbiha nivsne, weşendye. Derheqa gel me da gelek melmetyn drok ji pey xwe hştye, usa j hinek kilamn kurd ji dev dengbjan nivsye kirye milk xwendevann Ewrop Wezr Eşo ne ku ten ew gotarn giranbiha wergerandine Kurd l lkolneke pir kr, bi nirx delal derber wan nivskar wan da weşandye daye xwendevann xwe

Ji bo emek w y mezin, sala 1991 ji aly yektya Nivskarn Ermenyan va ew hjay xelata hurmet ya ser nav Ereb Şemo b.

Eger dewleta Kurda hebya kar şanogery, snem di nav Kurda pşday bya, ez sed sed bawarim Wezr bibya Şanovan artstek dineyan. Bejn-bal, seke-sifet berbiev, deng qalim dewlemend şureta artsty mecal didin dilq here dijwar j bilze guhdary temaşevan guhdaran bikşne ser xwe. Saln 60-70 Radya Yrvan beşa Kurd da karne berbiev war şanogery da dibn. Pay radyokompozsya radyoşanoy kurdye Radya Yrvan bawark wan sala, dema berpirsyarya remety Xell Mradov da bn. Ji bo qedandina dilqn bik ne kivş gaz me-xwendevana j dikirinDi kirina hineka da ez j beşdar bmeWezr Eşo tim him dilqn sereke dilst, him j dewsgirty rjsor b. Rjsor ermenk extyar b: Nkoxosyan. Ew rjsor Tatroya Elegez ya dewlet j kirib (1939-1949). Wezr bi xwe j şano nivsne. Radyoşanoyn w Koek Derewn Tgran Mehmd ji aly guhdar radyoy va gelek baş hatine qeblbn l komdya Remo, Şemo, Temo saln 70 ,demeke dirj ji ser dika tatroya Elegez nedihate xar

Rind t bra min navbera Wezr Nkoxosyan tim nerazbn heb. Nkoxosyan teqil akila kurmanc pak nizanb dixwest her axaftin bi cur w b gotin. Wezr j jra qayl nbEz difikirim w dem eger gura Wer bikirana bih wan radyoşanoya y bedewety w ro mezintir bya kmasyn km bna...

Wezr Eşo karne mezin kirye di war rojnemevany, rdaktorya pirtkan da. Ber qelema w bi hezara qise, ne.miqale, heypvan, gotarn hewaskar derketine. Ew endem Yektya Nivskar Rojnemevan welat Sovt b, dewsgirty sedr yektya rewşembirn Kurd yn Ermenistan

Ji pey penabery ra j Wezr rehet rneniştye. Ber qelema w h adan byeBerhem w hvya apneDeng w h bilind t bihstin

***
Min nikarib v gotara bik da emek w rewşembir emekdar gişk banya ziman Wezr Eşo 70 sal xwe b rawestandin pşkş gel xwe kirye dews tu tişt j nexwestye

Deme, mirov hema bi end gotinn qenc kar keda emekdarn usa bişkirne. Em: Kurd w wer da pir timane

Ew evdek bi dil mezine, hevalek bqisre, bengy welat xwe ye, malxk xemxure Tucar pey nav mezinay neketye. Nav mezinay h hvya w ne

Ez 70 salya te proz dikim, biray min hja saln efrandary yn dirj tera dixwezim

30. 11. 04.

 
2001-2004 Roja N